Cholestetol - za co odpowiada?
Święta to wyjątkowy czas, gdy na naszych stołach królują tradycyjne potrawy, wśród których jajka zajmują honorowe miejsce. Wiele osób, zwłaszcza z zaburzeniami lipidowymi, obawia się, że spożywanie jajek w nadmiarze może przyczynić się do podwyższenia poziomu cholesterolu, a w konsekwencji - do problemów zdrowotnych. Czy jednak rzeczywiście powinniśmy ograniczać ich spożycie, nawet podczas świąt?
Aby odpowiedzieć na to pytanie, warto zrozumieć, skąd tak naprawdę bierze się cholesterol i jakie czynniki wpływają na jego poziom w naszym organizmie. Opowiada o tym Paulina Gołębiowska, dietetyk kliniczny i specjalistka ds. nutrigenomiki z firmy IMAGENE.ME.
Cholesterol jest substancją tłuszczową, niezbędną do prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu. Bierze udział w produkcji hormonów, witaminy D oraz kwasów żółciowych, które są kluczowe dla trawienia tłuszczów. Ciekawostką jest, że od 60 do 80 proc. cholesterolu w naszym organizmie pochodzi z wewnętrznej syntezy, przede wszystkim w wątrobie, a także w mniejszym stopniu w jelitach, nadnerczach i gonadach, a jedynie 20 do 40 proc. dostarczamy z pożywieniem. W związku z tym dieta bogata w cholesterol, czyli uwzględniająca jajka, mięso czy tłuszcz mleczny, nie musi mieć bezpośredniego, znaczącego wpływu na wzrost poziomu cholesterolu we krwi. Warto podkreślić, że w Polsce ten problem dotyka ponad 50 proc. osób.
Predyspozycje do wyższego cholesterolu możesz mieć w genach?
Potocznie dzielimy cholesterol na "dobry" (HDL) i "zły" (LDL), próbując ukazać w ten sposób ich różne role w organizmie i wpływ na zdrowie serca. Dbanie o wysoki poziom HDL jest kluczowe, ponieważ pomaga on w oczyszczaniu krwiobiegu z LDL, zmniejszając ryzyko rozwoju chorób serca i miażdżycy.
Przyczyną zbyt nieprawidłowego poziomu "złego" cholesterolu często są czynniki genetyczne. Niektóre warianty genów APOB czy LDLR zwiększają ryzyko wystąpienia hipercholesterolemii o podłożu genetycznym. Nawet przy ścisłej diecie, genetyka może mieć znaczący wpływ na nasz metabolizm cholesterolu. Dla osób, u których zdiagnozowano hipercholesterolemię o podłożu genetycznym, kluczowa jest odpowiednio dobrana przez specjalistów terapia, ale nie bez znaczenia pozostaje dieta.
Ważne wydaje się m.in. zmniejszenie spożycia tłuszczów nasyconych i trans, które znajdują się głównie w produktach pochodzenia zwierzęcego oraz niektórych roślinnych, jak oleje kokosowy i palmowy. W takim przypadku warto unikać m.in. margaryn, serów topionych, wafelków, smalców, czy pasztetów. Jednocześnie zaleca się zwiększenie spożycia jednonienasyconych i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, obecnych m.in. w oliwie z oliwek, tłustych rybach morskich oraz orzechach. Dieta bogata w błonnik pokarmowy, sterole i stanole roślinne może przyczynić się do obniżenia poziomu "złego" cholesterolu LDL.
Co z jajkami?
Mimo że jajka są bogatym źródłem cholesterolu, wiele badań wykazało, że u większości ludzi spożywanie ich nie wpływa negatywnie na jego poziom, a nawet może przynieść korzyści zdrowotne. Wynika to z faktu, że są one cennym źródłem białka, witamin A, D, B12, B1, B2, żelaza, a zatem mają swoje zasłużone miejsce w zrównoważonej diecie.
Uwzględniając je w swoim jadłospisie, powinniśmy jednak pamiętać o zaleceniach dotyczących spożycia. Ogólna zasada mówi o dodawaniu jajek do diety w rozsądnych ilościach i spożywaniu nie więcej niż jednego dziennie. Dzięki temu można cieszyć się ich korzyściami odżywczymi bez obawy o negatywny wpływ na poziom cholesterolu. Oczywiście zalecenia mogą różnić się w zależności od stanu zdrowia i indywidualnych predyspozycji.
Ryzyko chorób sercowo-naczyniowych
Osoby ze niezdiagnozowaną hipercholesterolemią mogą mieć zbyt wysoki poziom LDL, czyli "złego" cholesterolu. Wysokie stężenie LDL może prowadzić do tworzenia się blaszek miażdżycowych, które zawężają naczynia krwionośne i zwiększają ryzyko zawału serca czy udaru.
Problem ten może zacząć się już w dzieciństwie i rozwijać się z biegiem lat. W przypadku osób, u których stwierdzono hipercholesterolemię rodzinną, podstawą leczenia jest farmakoterapia, ale istotne może być wprowadzenie i utrzymanie odpowiednio zbilansowanej diety.
Podczas spędzania czasu przy świątecznym stole warto cieszyć się tradycyjnymi potrawami, w tym jajkami, pamiętając o zaleceniach dotyczących umiaru i zasadach zrównoważonej diety. Ważne jest, aby nie traktować jedzenia jako jedynego źródła potencjalnego problemu z cholesterolem, lecz spojrzeć szerzej na nasze indywidualne uwarunkowania genetyczne.
W mediach od początku wieku. Pisał na różne tematy (od sportu po film), ale od kilku lat zajmuje się tym najważniejszym, czyli zdrowiem. Lubi wszelkie liczby, pracować na podstawie weryfikowalnych danych, zwłaszcza dotyczących zjawisk chorobowych. W dziennik.pl od września 2023 roku. Zdobywca III (za rok 2021) i IV (za rok 2022) nagrody w konkursie "Dziennikarz Medyczny Roku" w kategorii Internet. Prywatnie lubi rzeczy na literę k – koty (ma cztery), kuchnię, kino, książki i kawę.