Lekarz podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), zwany potocznie lekarzem rodzinnym, pełni istotną rolę w systemie ochrony zdrowia w Polsce. To do niego zgłaszają się pacjenci z pierwszymi objawami chorób, które często wymagają dodatkowej diagnostyki. Podstawą do uzyskania skierowania na badania diagnostyczne jest wywiad medyczny oraz analiza zgłaszanych dolegliwości. W ramach kontraktów z Narodowym Funduszem Zdrowia lekarze POZ mogą zlecać wiele różnych badań, od prostych analiz krwi po bardziej zaawansowane badania obrazowe.
Jak uzyskać skierowanie na badania od lekarza rodzinnego?
Skierowanie na badania diagnostyczne wydawane jest przez lekarza POZ po przeprowadzeniu wstępnej diagnozy. Kluczowe jest, aby pacjent przedstawił wszystkie objawy i udzielił lekarzowi wyczerpujących informacji na temat swojego stanu zdrowia. Jeśli lekarz uzna, że dla dobra pacjenta potrzebna jest bardziej szczegółowa diagnostyka, wówczas zleci dodatkowe badania.
Aby uzyskać skierowanie:
- Zgłoś się do lekarza POZ z opisem dolegliwości.
- Przejdź podstawowe badanie lekarskie oraz wywiad.
- Oczekuj decyzji lekarza o konieczności wykonania badań.
- Skorzystaj z badań w placówce mającej kontrakt z NFZ – skierowanie wystawiane jest w formie elektronicznej.
Pamiętajmy, że lekarz rodzinny nie może wystawić skierowania „na życzenie” pacjenta – każde badanie musi być uzasadnione wskazaniami medycznymi. Warto też dodać, że bezpłatne badanie wykonamy wyłącznie u lekarza, który ma podpisaną umowę z Narodowym Funduszem Zdrowia.
Badania od lekarza rodzinnego. Limity skierowań w 2025 roku
W 2025 roku lekarze rodzinni w Polsce mogą zlecać pacjentom szeroki zakres badań diagnostycznych w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia (NFZ). Jednak dla niektórych z nich obowiązują określone limity, które mają na celu racjonalizację wydatków i zapewnienie efektywnego wykorzystania środków publicznych.
Badania od lekarza POZ objęte limitami
Do badań diagnostycznych zlecanych przez lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej, dla których ustalono miesięczne limity na 10 tysięcy pacjentów objętych opieką, należą m.in.:
- Ferrytyna: 30 badań
- Witamina B12: 20 badań
- Antygen H. pylori w kale: 15 badań
- Przeciwciała anty-HCV: 10 badań.
Limity te zostały wprowadzone, aby kontrolować koszty i zapewnić dostępność badań dla pacjentów najbardziej ich potrzebujących. NFZ okresowo monitoruje wydatki i może wprowadzać dodatkowe ograniczenia, jeśli budżet jest nadmiernie wykorzystywany.
Procedura w przypadku przekroczenia limitu
Jeśli lekarz POZ uzna za konieczne zlecenie większej liczby badań niż przewidują to ustalone limity, może napotkać ograniczenia wynikające z umów zawartych z NFZ. Przekroczenie tych limitów może skutkować brakiem refundacji kosztów dodatkowych badań przez NFZ, co oznacza, że placówka medyczna musiałaby pokryć te koszty z własnych środków. W praktyce może to prowadzić do sytuacji, w której lekarz będzie zmuszony skierować pacjenta do specjalisty w celu dalszej diagnostyki, jeśli uzna to za niezbędne. W niektórych sytuacjach, zwłaszcza gdy stan zdrowia pacjenta tego wymaga, limity mogą być elastycznie stosowane. W takich przypadkach decyzja należy do lekarza, który musi odpowiednio uzasadnić skierowanie.
Darmowe badania od lekarza rodzinnego [LISTA]
Lekarz POZ może wystawić skierowanie na szeroki zakres badań diagnostycznych. Obejmuje to zarówno podstawowe analizy, jak i bardziej zaawansowane badania. Wśród badań, które wykonamy na NFZ są:
- Badania hematologiczne
- Badania biochemiczne i immunochemiczne
- Badania moczu
- Badania kału
- Badania układu krzepnięcia
- Badania mikrobiologiczne
- Diagnostyka ultrasonograficzna
- Zdjęcia radiologiczne
- Badania wykonywane w ramach budżetu powierzonego diagnostycznego
- Badania wykonywane w ramach budżetu powierzonego opieki koordynowanej
- Badania specjalistyczne wykonywane w dowolnych placówkach z umową NFZ.
Poniżej zamieszczamy pełną listę badań, na które może skierować nas lekarz rodzinny.
Lista badań od lekarza POZ
- Badania hematologiczne:
morfologia krwi obwodowej z płytkami krwi
morfologia krwi obwodowej z wzorem odsetkowym i płytkami krwi
retikulocyty
odczyn opadania krwinek czerwonych (OB).
- Badania biochemiczne i immunochemiczne:
sód
potas
wapń zjonizowany
żelazo
żelazo – całkowita zdolność wiązania (TIBC)
stężenie transferryny
stężenie hemoglobiny glikowanej (HbAlc)
mocznik
kreatynina
glukoza
test obciążenia glukozą
białko całkowite
proteinogram
albumina
białko C-reaktywne (CRP)
kwas moczowy
cholesterol całkowity
cholesterol-HDL
cholesterol-LDL
trójglicerydy (TG)
bilirubina całkowita
bilirubina bezpośrednia
fosfataza alkaliczna (ALP)
aminotransferaza asparaginianowa (AST)
aminotransferaza alaninowa (ALT)
gammaglutamylotranspeptydaza (GGTP)
amylaza
kinaza kreatynowa (CK)
fosfataza kwaśna całkowita (ACP)
czynnik reumatoidalny (RF)
miano antystreptolizyn O (ASO)
hormon tyreotropowy (TSH)
antygen HBs-AgHBs
VDRL
FT3
FT4
PSA – Antygen swoisty dla stercza całkowity.
- Badania moczu:
ogólne badanie moczu z oceną właściwości fizycznych, chemicznych oraz oceną mikroskopową osadu
ilościowe oznaczanie białka
ilościowe oznaczanie glukozy
ilościowe oznaczanie wapnia
ilościowe oznaczanie amylazy.
- Badania kału:
badanie ogólne
pasożyty
krew utajona – metodą immunochemiczną.
- Badania układu krzepnięcia:
wskaźnik protrombinowy (INR)
czas kaolinowo-kefalinowy (APTT)
fibrynogen.
- Badania mikrobiologiczne:
posiew moczu z antybiogramem
posiew wymazu z gardła z antybiogramem
posiew kału w kierunku pałeczek Salmonella i Shigella.
test antygenowy SARS-CoV-2 uzyskiwany za pomocą Systemu Dystrybucji Szczepionek (SDS)
badanie elektrokardiograficzne (EKG) w spoczynku.
- Diagnostyka ultrasonograficzna:
USG tarczycy i przytarczyc
USG ślinianek
USG nerek, moczowodów, pęcherza moczowego
USG brzucha i przestrzeni zaotrzewnowej, w tym wstępnej oceny gruczołu krokowego
USG obwodowych węzłów chłonnych.
- Zdjęcia radiologiczne:
zdjęcie klatki piersiowej w projekcji AP i bocznej
zdjęcia kostne:
w przypadku kręgosłupa, kończyn i miednicy – w projekcji AP i bocznej
zdjęcie czaszki
zdjęcie zatok
zdjęcie przeglądowe jamy brzusznej.
- Budżet powierzony diagnostyczny
ferrytyna
witamina B12
kwas foliowy
anty CCP
CRP szybki test ilościowy (populacja do ukończenia 6. roku życia)
przeciwciała anty-HCV
Immunoglobuliny E całkowite (IgE)
Immunoglobuliny E swoiste (IgE):
wziewne: leszczyna, olcha, brzoza, trawy, żyto, bylica, roztocza kurzu domowego, pies, kot, altenaria
pokarmowe: mleko, jaja, pszenica, soja, orzechy ziemne, orzechy laskowe, ryby, owoce morza - skorupiaki, marchew, jabłko
antygen H. pylori w kale - test kasetkowy
antygen H. pylori w kale - test laboratoryjny
strep-test
- Budżet powierzony opieki koordynowanej
BNP (NT-pro-BNP)
albuminuria (stężenie albumin w moczu)
UACR (wskaźnik albumina/kreatynina w moczu)
antyTPO (przeciwciała przeciw peroksydazie tarczycowej)
antyTSHR (przeciwciała przeciw receptorom TSH)
antyTG (przeciwciała przeciw tyreoglobulinie)
EKG wysiłkowe (próba wysiłkowa EKG)
Holter EKG 24 godz. (24-godzinna rejestracja EKG)
Holter EKG 48 godz. (48-godzinna rejestracja EKG)
Holter EKG 72 godz. (72-godzinna rejestracja EKG)
Holter RR (24-godzinna rejestracja ciśnienia tętniczego)
USG Doppler tętnic szyjnych
USG Doppler naczyń kończyn dolnych
ECHO serca przezklatkowe
spirometria
spirometria z próbą rozkurczową
biopsja aspiracyjna cienkoigłowa tarczycy celowana do 2 procedur (u dorosłych)
biopsja aspiracyjna cienkoigłowa tarczycy celowana (u dorosłych) co najmniej 3 procedur
tomografia komputerowa tętnic wieńcowych - przy wskazaniu do diagnostyki choroby niedokrwiennej serca
Badania specjalistyczne, które wykonamy w dowolnej placówce, która ma umowę z NFZ.
gastroskopia
kolonoskopia
tomografia komputerowa płuc.
Dlaczego warto korzystać z badań diagnostycznych?
Lekarz rodzinny odgrywa kluczową rolę w diagnostyce i kierowaniu pacjentów na badania w ramach NFZ. Choć system przewiduje limity na niektóre badania, pacjenci mają dostęp do szerokiego zakresu świadczeń bezpłatnie, pod warunkiem opłacania składki zdrowotnej. Regularna diagnostyka to klucz do wczesnego wykrywania wielu chorób, takich jak cukrzyca, nadciśnienie, nowotwory czy schorzenia układu krążenia. Dzięki badaniom zleconym przez lekarza POZ pacjenci mogą uzyskać rzetelną diagnozę oraz uniknąć poważniejszych komplikacji zdrowotnych.
