Czerniak: Jak chronić się przed groźnym nowotworem skóry?
Lato zachęca do spędzania czasu na słońcu, jednak pamiętaj, że każdy promień zostawia ślad na Twojej skórze. Czerniak, jeden z najbardziej złośliwych nowotworów skóry, każdego roku zbiera w Polsce tragiczne żniwo, odbierając życie blisko 1400 osobom. Na szczęście, profilaktyka to najskuteczniejsza broń w walce z nim. Wczesne wykrycie choroby daje ponad 95 proc. szans na całkowite wyleczenie.
Czym jest czerniak i kto jest narażony?
Czerniak to złośliwy nowotwór skóry, który rozwija się z melanocytów - komórek odpowiedzialnych za produkcję melaniny, barwnika nadającego skórze opaleniznę. Choć najczęściej pojawia się na skórze, może również występować na błonach śluzowych jamy ustnej, nosa, a nawet na gałce ocznej.
Ryzyko zachorowania na czerniaka jest zwiększone u osób, które:
- Mają jasną karnację, rude lub blond włosy, niebieskie oczy i liczne piegi.
- Posiadają dużą liczbę znamion barwnikowych lub znamion w miejscach narażonych na drażnienie.
- Doznały oparzeń słonecznych, szczególnie w dzieciństwie.
- Słabo tolerują słońce, opalają się z trudem lub wcale.
- Przebywają w pełnym słońcu powyżej godziny dziennie.
- W ich rodzinie występowały przypadki czerniaka lub innych nowotworów skóry.
- Korzystają z solarium.
Samokontrola i diagnostyka: klucz do wczesnego wykrycia
Samokontrola skóry to proste, ale niezwykle skuteczne narzędzie. Raz w miesiącu dokładnie oglądaj swoje znamiona i pieprzyki, korzystając ze specjalnie przygotowanej "ściągi” ABCDE czerniaka:
- A – Asymetria: znamię jest niesymetryczne.
- B – Brzegi: brzegi są nieregularne, postrzępione, z ząbkami.
- C – Kolor (Colour): kolor jest niejednolity, występują różne odcienie brązu, czerni, czerwieni, bieli lub niebieskiego.
- D – Średnica (Diameter): znamię ma średnicę powyżej 5 mm.
- E – Ewolucja (Elevation): znamię zmienia się – powiększa się, zmienia kolor, uwypukla się, swędzi lub krwawi.
Innowacyjny program lekowy i refundacja
Polska onkologia dynamicznie rozwija się w leczeniu czerniaka. Od 1 stycznia 2021 roku pacjenci mogą korzystać z programu lekowego B.59 "Leczenie czerniaka skóry lub błon śluzowych”. Program obejmuje zarówno dorosłych, jak i młodzież od 12 roku życia. W programie dostępne są rekomendowane opcje terapeutyczne, w tym immunoterapia oraz leki ukierunkowane molekularnie na mutację w genie BRAF. Kwalifikacji do terapii zawsze dokonuje lekarz prowadzący.
Codzienne nawyki dla ochrony skóry
Odpowiednia profilaktyka i codzienne nawyki mogą znacząco zmniejszyć ryzyko zachorowania na czerniaka:
- Unikaj nadmiernej ekspozycji na słońce, szczególnie w godzinach 10:00-16:00.
- Stosuj kremy z filtrem UV o wysokim faktorze (minimum SPF 30), nakładaj je obficie i regularnie.
- Noś odzież ochronną, taką jak kapelusze z szerokim rondem i okulary przeciwsłoneczne.
- Unikaj solarium – promieniowanie UV w solariach jest równie szkodliwe jak promieniowanie słoneczne.
- Regularnie sprawdzaj swoje znamiona i w razie wątpliwości konsultuj się z lekarzem.
