Badania przeprowadzone na całym świecie pozwoliły wskazać kilka najważniejszych powodów, które mogą tłumaczyć, dlaczego mężczyźni statystycznie umierają wcześniej.
Na świecie rodzi się więcej chłopców, ale później ich liczba maleje
Każdego roku na świecie przychodzi na świat ponad 140 milionów dzieci. Co ciekawe, wśród noworodków wyraźnie dominują chłopcy. Na każde 100 dziewczynek rodzi się około 107 chłopców. Ta przewaga nie utrzymuje się jednak przez całe życie. Wraz z wiekiem proporcje zaczynają się odwracać. Już w średnim wieku liczba kobiet i mężczyzn zaczyna się wyrównywać, a w starszych grupach wiekowych kobiety wyraźnie przeważają. Wśród osób w wieku około 60–64 lat statystycznie na 100 kobiet przypada już tylko około 95 mężczyzn. W jeszcze starszych grupach wiekowych różnica staje się jeszcze większa. Oznacza to, że mimo większej liczby urodzeń chłopców, to kobiety częściej dożywają późnej starości.
Kobiety nie tylko żyją dłużej, ale też dłużej pozostają zdrowe
Różnice między płciami nie dotyczą wyłącznie samej długości życia, lecz także jego jakości. Dane wskazują, że kobiety spędzają więcej lat w dobrym zdrowiu. Obecnie średnia długość życia na świecie wynosi około 70 lat dla mężczyzn i około 74 lata dla kobiet. W porównaniu z początkiem XXI wieku oznacza to wzrost o około pięć lat dla obu płci. Mimo poprawy warunków życia różnica między kobietami a mężczyznami nadal wynosi jednak ponad cztery lata. Podobnie wygląda sytuacja w przypadku tak zwanych lat życia w zdrowiu, czyli okresu, w którym człowiek funkcjonuje bez poważnych chorób. Kobiety mogą liczyć średnio na niemal 65 lat życia w dobrym zdrowiu, podczas gdy mężczyźni na około 62 lata.
Choroby serca, wypadki i choroby płuc skracają życie mężczyzn
Jednym z najważniejszych powodów krótszego życia mężczyzn są konkretne choroby i czynniki ryzyka zdrowotnego. Analizy najczęstszych przyczyn zgonów wskazują, że wiele z nich częściej dotyka właśnie mężczyzn. Do chorób i zdarzeń, które w największym stopniu skracają życie mężczyzn, należą między innymi: choroby niedokrwienne serca, wypadki komunikacyjne, rak płuc oraz przewlekłe choroby płuc. W przypadku chorób serca różnica między płciami jest szczególnie widoczna - to jedna z głównych przyczyn przedwczesnej śmierci mężczyzn. Równie istotnym problemem są wypadki drogowe. Statystyki pokazują, że od wieku nastoletniego ryzyko śmierci mężczyzn w wypadkach jest ponad dwukrotnie wyższe niż w przypadku kobiet.
Długość życia mężczyzn w kontekście biologii i genetyki
Na długość życia wpływają nie tylko styl życia czy środowisko, ale także czynniki biologiczne. Naukowcy wskazują między innymi na różnice genetyczne między płciami. Kobiety posiadają dwa chromosomy X, podczas gdy mężczyźni tylko jeden. Ta różnica może wzmacniać układ odpornościowy kobiet i zwiększać ich szanse na przeżycie w pierwszych latach życia. Dane pokazują, że ryzyko śmierci chłopców przed ukończeniem piątego roku życia jest wyraźnie wyższe niż w przypadku dziewczynek. Biologiczne przewagi kobiet mogą więc mieć znaczenie już od momentu narodzin.
Różnice w długości życia między kobietami a mężczyznami są szczególnie widoczne w krajach zamożnych. W regionach biedniejszych dysproporcje są mniejsze, ponieważ inne czynniki - takie jak choroby zakaźne czy wysoka śmiertelność związana z ciążą i porodem -wpływają na statystyki obu płci. W krajach o wysokim poziomie życia większą rolę odgrywają natomiast styl życia i zachowania zdrowotne. W wielu społeczeństwach to właśnie mężczyźni częściej sięgają po alkohol i papierosy. Badania pokazują, że w niektórych krajach mężczyźni palą nawet kilka razy częściej niż kobiety i znacznie częściej spożywają duże ilości alkoholu. Czynniki te mają ogromny wpływ na rozwój chorób serca, nowotworów czy chorób układu oddechowego. Eksperci podkreślają, że ograniczenie palenia, nadmiernego picia alkoholu oraz poprawa diety mogłyby znacząco zwiększyć długość życia mężczyzn.
Samobójstwa i przemoc częściej dotykają mężczyzn
Istotnym czynnikiem wpływającym na długości życia są również zgony związane z przemocą i problemami psychicznymi. Na świecie znacznie częściej ofiarami zabójstw padają mężczyźni. Ryzyko śmierci w wyniku morderstwa jest w ich przypadku kilkukrotnie wyższe niż wśród kobiet. Podobnie wygląda sytuacja w przypadku samobójstw. Globalne dane wskazują, że mężczyźni odbierają sobie życie znacznie częściej. Szacuje się, że ryzyko samobójstwa jest u nich o około 75 procent wyższe niż u kobiet.
Mężczyźni rzadziej i później szukają pomocy lekarskiej
Jednym z najważniejszych powodów krótszego życia mężczyzn jest także podejście do zdrowia. Badania pokazują, że mężczyźni znacznie rzadziej korzystają z opieki medycznej i często zgłaszają się do lekarza dopiero wtedy, gdy choroba jest już w zaawansowanym stadium. Dotyczy to między innymi chorób zakaźnych, takich jak HIV czy gruźlica, ale także wielu innych schorzeń. Opóźniona diagnoza oznacza często gorsze rokowania i większe ryzyko powikłań. Specjaliści podkreślają, że poprawa dostępu mężczyzn do opieki zdrowotnej oraz zachęcanie ich do regularnych badań profilaktycznych mogłoby znacząco zmniejszyć różnice w długości życia między płciami.
Dlaczego więc mężczyźni żyją krócej? Odpowiedź nie jest prosta. Na statystyki wpływają zarówno czynniki biologiczne, jak i społeczne. Znaczenie mają także styl życia, podejście do zdrowia oraz większe narażenie na wypadki czy przemoc. Eksperci podkreślają jednak, że wiele z tych czynników można zmienić. Zdrowszy tryb życia, wcześniejsze leczenie chorób i większa dbałość o profilaktykę mogłyby sprawić, że różnice między kobietami a mężczyznami w długości życia w przyszłości będą znacznie mniejsze.
