Czym właściwie jest efekt jo-jo?
Efekt jo-jo, nazywany również cyklicznymi wahaniami masy ciała, oznacza naprzemienne okresy utraty kilogramów i ich ponownego odzyskiwania. Zjawisko to jest bardzo częste szczególnie u osób z nadwagą i otyłością, które wielokrotnie podejmują próby redukcji masy ciała.
Do tej pory powszechnie uważano, że takie wahania są bardziej szkodliwe niż utrzymywanie stałej nadwagi. Jednak autorzy nowej publikacji prof. Faidon Magkos oraz prof. Norbert Stefan przeanalizowali dostępne badania i doszli do innych wniosków.
Co pokazują najnowsze badania?
Naukowcy ocenili wyniki badań obserwacyjnych, randomizowanych badań klinicznych oraz eksperymentów prowadzonych na zwierzętach. Analizowano m.in.:
- wpływ efektu jo-jo na skład ciała,
- tempo metabolizmu,
- utratę masy mięśniowej,
- gospodarkę glukozową,
- ryzyko chorób metabolicznych i sercowo-naczyniowych.
Wniosek okazał się zaskakująco jednoznaczny: brak przekonujących dowodów, że samo cykliczne chudnięcie i tycie powoduje trwałe szkody zdrowotne.
Badacze podkreślają, że po uwzględnieniu takich czynników jak wiek, istniejące choroby czy stopień otyłości, negatywny wpływ efektu jo-jo w dużej mierze przestaje być widoczny.
Czy efekt jo-jo niszczy metabolizm?
Jednym z najczęściej powtarzanych mitów jest przekonanie, że wielokrotne odchudzanie prowadzi do trwałego „spowolnienia metabolizmu”. Tymczasem analiza nie wykazała spójnych dowodów na to, że efekt jo-jo powoduje długotrwałe obniżenie tempa przemiany materii lub nieproporcjonalną utratę mięśni. W większości przypadków osoby, które odzyskiwały wagę, wracały do podobnego składu ciała jak przed odchudzaniem, a nie do stanu gorszego.
Odzyskanie kilogramów to nie to samo co pogorszenie zdrowia
Eksperci zwracają uwagę na bardzo ważne rozróżnienie. Ponowny przyrost masy ciała rzeczywiście może cofnąć korzyści wynikające z odchudzania, takie jak: poprawa poziomu glukozy, obniżenie ciśnienia tętniczego, poprawa profilu lipidowego. Nie oznacza to jednak, że organizm znajduje się w gorszym stanie niż przed rozpoczęciem redukcji masy ciała. Innymi słowy, utrata części korzyści zdrowotnych nie jest równoznaczna z wyrządzeniem szkody.
Co naprawdę zwiększa ryzyko metaboliczne?
Autorzy publikacji podkreślają, że głównym czynnikiem zwiększającym ryzyko cukrzycy typu 2 i chorób sercowo-naczyniowych pozostaje nadmierna ilość tkanki tłuszczowej, a nie same wahania masy ciała. To ważna informacja dla pacjentów, którzy obawiają się kolejnych prób odchudzania z powodu lęku przed efektem jo-jo.
Znaczenie dla nowoczesnego leczenia otyłości
Temat jest szczególnie aktualny w dobie rosnącej popularności leków stosowanych w leczeniu otyłości, takich jak agoniści GLP-1. Terapie te często prowadzą do znacznej utraty masy ciała, jednak po odstawieniu leczenia część pacjentów ponownie przybiera na wadze.
Zdaniem autorów nie należy interpretować tego jako dowodu na szkodliwość leczenia. Nawet czasowa redukcja masy ciała może przynosić okresową poprawę zdrowia metabolicznego i jakości życia.
Ważny przekaz dla pacjentów
Eksperci podkreślają, że osoby z nadwagą lub otyłością nie powinny rezygnować z prób redukcji masy ciała wyłącznie z obawy przed efektem jo-jo. Aktualne dowody naukowe nie potwierdzają tezy, że dieta jo-jo „niszczy metabolizm”. Wręcz przeciwnie, podejmowanie prób poprawy zdrowia, nawet jeśli nie zawsze kończy się trwałym sukcesem, może przynosić realne korzyści.
Źródło: Deutsches Zentrum für Diabetesforschung
