Czy cukrzyca u dzieci i niemowląt to powszechne zjawisko?
Szacuje się, że w Polsce dzieci z cukrzycą do 15. roku życia jest około 5 000. Niestety, nie są prowadzone ogólnopolskie badania epidemiologiczne. Wiadomo natomiast, że wzrasta liczba zachorowań wśród dzieci poniżej 10. roku życia. W tej grupie dość znaczna jest liczba dzieci najmłodszych, od 2 do 5 lat. Kiedyś cukrzyca w tej grupie wiekowej występowała sporadycznie, natomiast obecnie takich dzieci jest coraz więcej. Jest to niepokojące. W młodszym wieku reakcje immunologiczne są bardziej aktywne niż w wieku późniejszym. Za cukrzycę odpowiadają czynniki genetyczne, immunologiczne i środowiskowe. Po 15. roku życia czynnik genetyczny, który wpływa na indukcję procesu immunologicznego, jest mniej aktywny niż u dzieci najmłodszych. U nich predyspozycja genetyczna przekłada się w dużym stopniu na potęgowanie reakcji immunologicznej. Reakcja pozostaje również w ścisłym związku z czynnikami środowiskowymi, takimi jak wirusy, czynniki pokarmowe czy zanieczyszczenie środowiska, które indukują reakcję immunologiczną.

Jakie są pierwsze objawy cukrzycy u dzieci? Co powinno zaniepokoić rodziców?Przede wszystkim dziecko zaczyna dużo pić i często oddawać mocz. Niestety, jeśli mama zakłada dziecku pampersy, może tego nie wychwycić. Zazwyczaj także dziecko mniej je, nie przybiera albo wręcz traci na wadze, jest niespokojne. Pierwszym badaniem powinno być oznaczenie glukozy we krwi. Cukrzyca ujawnia się często po chorobie, dlatego ważne jest, aby w przypadku, kiedy dziecko nie powraca do zdrowia w czasie, w jakim byśmy się tego spodziewali, rodzice powinni żądać wykonania badania poziomu glukozy we krwi. Niestety, lekarze podstawowej opieki zdrowotnej często niedostatecznie zdają sobie sprawę z tego, że cukrzyca dotyka także tej grupy wiekowej.

Jak przebiega diagnozowanie cukrzycy u niemowląt?
U niemowląt do 6. miesiąca życia może się pojawić tzw. cukrzyca noworodkowa. Jeśli mamy takie podejrzenia, zalecane jest badanie genetyczne, ponieważ badania z ostatnich 2 lat wykazały, że niektóre z nich nie wymagają leczenia insuliną. Obecnie mamy w Polsce ok. 57 dorosłych już osób, u których przed 1-2 laty stwierdzono, że chorowały na cukrzycę noworodkową. Dlaczego nie wcześniej? Ponieważ postęp nauki, a w tym badań genetycznych umożliwił przeprowadzenie dokładnych analiz mutacji genów oraz wykrycie innej cukrzycy - wrażliwej na leki doustne. Gdyby było to możliwe wcześniej, moglibyśmy zaoszczędzić dziecku bólu, a rodzinie stresu. Obecnie badania takie wykonuje się w Krakowie oraz w Łodzi. Każde dziecko, u którego cukrzyca ujawniła się w pierwszych 6 miesiącach życia, powinno mieć wykonaną diagnostykę genetyczną, która pozwoli na ustalenie sposobu terapii - insulina czy leki doustne. Terapia cukrzycy do chwili obecnej nadal jest terapią "do końca życia", dlatego jest to tak bardzo ważne. W okresie tym trzeba poszukiwać różnych typów cukrzycy i określić, czy jest to cukrzyca wywołana defektem genetycznym czy czynnikiem immunologicznym prowadzącym do zniszczenia komórek beta.

Czy cukrzycę u noworodków łatwo leczyć?
Jest to cukrzyca genetyczna. Jeśli badania genetyczne wskazują, że dziecko ma defekt genetyczny, wtedy jest leczone tabletkami. Jeśli defekt genetyczny nie jest potwierdzony, wówczas dziecko musi być leczone insuliną i tu doskonale sprawdzają się pompy insulinowe. W przypadku małych dzieci, które jedzą na żądanie, nie jesteśmy w stanie przewidzieć pory posiłku, ani tego, jak będzie on duży. Jest to grupa bardzo trudna do leczenia. Nie potrafi określić samopoczucia, manifestować zmian poziomu cukru. W leczeniu niemowląt oraz dzieci małych potrzebne jest ogromne doświadczenie personelu medycznego (lekarz, edukator, pielęgniarka). Matka powinna mieć stały natychmiastowy dostęp do lekarza lub edukatora, np. poprzez możliwość pozostawania z nim w kontakcie telefonicznym.

Co powinno wzbudzić niepokój rodziców?Jeśli matka lub ojciec choruje na cukrzycę typu 1., u dziecka można przeprowadzić badania genetyczne, pobierając krew pępowinową (badanie TRIGR). Nie obciąża ono rodziców finansowo, ponieważ badanie to jest finansowane z programów terapeutycznych. Jeśli matka ma cukrzycę, opieka nad dzieckiem zaczyna się już w łonie matki. Jeżeli na cukrzycę choruje ktoś z bliskiej rodziny (ojciec, matka, brat, siostra), rodzice powinni być wyczuleni i zadbać o wykonanie badania krwi w kierunku predyspozycji genetycznej. W celu pobrania krwi pępowinowej na sali porodowej rodzice powinni dostarczyć lekarzowi probówki, które można otrzymać w takich ośrodkach, jak: Wrocław - ośrodek koordynujący, Katowice, Kraków, Łódź. Niezależnie - każdy noworodek, w którego rodzinie występuje cukrzyca, powinien mieć częściej kontrolowany poziom glukozy niż dziecko, w którego rodzinie cukrzyca nie występuje. Dzieci matek z cukrzycą typu 1. pozostają w opiece specjalistycznej, a dzieci z ujawnioną predyspozycją genetyczną do choroby pod opieką ośrodka klinicznego do 5. roku życia.

Czy w rodzinach zdrowych cukrzyca nie występuje? Występuje. Dlatego, jak już wyżej wspomniałam, wszelkie niepokojące objawy, zmiana zachowania, brak łaknienia, utrata masy ciała czy wzmożone pragnienie powinny budzić obawy, a na pewno nie mogą być bagatelizowane. O cukrzycy musi myśleć każdy, ponieważ występuje ona w każdym wieku i w każdym środowisku.