Jeśli proces rejestracji i refundacji przebiegnie sprawnie, spersonalizowana szczepionka na czerniaka może być dostępna dla polskich pacjentów nawet w 2027 roku.
Szczepionka na czerniaka. Dla kogo jest przeznaczona?
Nowa terapia jest przeznaczona dla pacjentów z czerniakiem wysokiego ryzyka, czyli przede wszystkim osób, u których istnieje duże prawdopodobieństwo nawrotu choroby po operacji. Chodzi m.in. o pacjentów z czerniakiem w II i III stopniu zaawansowania oraz wybranymi przypadkami czerniaka operacyjnego IV stopnia. W Polsce każdego roku diagnozuje się około 4,5 tys. przypadków czerniaka. Około 30 proc. z nich stanowią nowotwory wysokiego ryzyka. W międzynarodowym badaniu III fazy uczestniczyło około 1,1 tys. pacjentów z całego świata, w tym 51 osób leczonych w Narodowym Instytucie Onkologii w Polsce.
Jak działa spersonalizowana szczepionka mRNA
W przeciwieństwie do tradycyjnych szczepionek stosowanych w profilaktyce chorób zakaźnych, ta terapia jest przygotowywana indywidualnie dla konkretnego pacjenta. Najpierw podczas operacji usuwa się czerniaka. Następnie materiał nowotworowy poddawany jest szczegółowej analizie genetycznej. Naukowcy poszukują zmian charakterystycznych dla konkretnego guza, czyli tzw. neoantygenów. Na tej podstawie przygotowywana jest indywidualna szczepionka zawierająca odpowiednio zaprojektowane mRNA. Po podaniu preparatu komórki pacjenta wykorzystują dostarczoną informację do produkcji określonych białek. Układ odpornościowy może dzięki temu nauczyć się rozpoznawać cechy charakterystyczne dla komórek konkretnego nowotworu. Celem terapii jest więc precyzyjne pobudzenie limfocytów do rozpoznawania i niszczenia komórek czerniaka.
Szczepionka mRNA nie zastępuje immunoterapii
Nowa terapia nie jest obecnie traktowana jako zamiennik standardowego leczenia. Ma być stosowana w połączeniu z immunoterapią uzupełniającą po usunięciu nowotworu. Standardowa immunoterapia już dziś zmniejsza ryzyko nawrotu czerniaka. Problem polega na tym, że po operacji układ odpornościowy może mieć niewystarczającą liczbę komórek zdolnych do rozpoznawania pozostałych komórek nowotworowych. Spersonalizowana szczepionka ma zwiększyć tę odpowiedź poprzez dostarczenie układowi odpornościowemu bardzo precyzyjnych informacji o konkretnym guzie.
Według prof. Piotra Rutkowskiego wyniki badania są wyjątkowo dobre. W porównaniu ze standardową immunoterapią spersonalizowana terapia miała znacząco zmniejszać ryzyko nawrotu i odległych przerzutów, a także ograniczać ryzyko zgonu z powodu czerniaka.
Czy podobne szczepionki będą stosowane także w innych nowotworach
Potencjał tej technologii wykracza poza czerniaka. Badania nad spersonalizowanymi szczepionkami mRNA prowadzone są również w przypadku innych nowotworów, m.in. raka nerki, raka płuca i raka pęcherza moczowego. Idea pozostaje podobna: pobrać materiał z guza, znaleźć jego charakterystyczne cechy, a następnie przygotować terapię, która pomoże układowi odpornościowemu skuteczniej rozpoznawać komórki nowotworowe.
Szczepionka na raka to obiecujący krok w onkologii
Spersonalizowane szczepionki mRNA są jednym z najbardziej interesujących kierunków współczesnej immunoterapii nowotworów. W przypadku czerniaka wyniki badań klinicznych dają nadzieję na znaczące ograniczenie nawrotów i zgonów. Jednocześnie określenie terapii mianem „szczepionki na raka” może być mylące. Nie jest to szczepionka profilaktyczna, która chroni zdrowe osoby przed zachorowaniem. Jest to indywidualnie przygotowywana terapia dla osób, u których czerniak został już rozpoznany i usunięty, mająca zmniejszyć ryzyko jego powrotu.
Autorka specjalizująca się w tworzeniu i redagowaniu treści dotyczących zdrowia, dobrego samopoczucia i stylu życia. Tworzy teksty, które mają na celu nie tylko zaciekawić, ale też pomóc Czytelnikom lepiej dbać o siebie - bez nadmiaru medycznego żargonu, za to z naciskiem na rzetelność i prosty przekaz.