Fale upałów to zagrożenie nie tylko dla serca. Cierpi także zdrowie psychiczne

Badania prowadzone w różnych krajach wskazują, że podczas upalnych dni rośnie liczba osób zgłaszających się po pomoc psychiatryczną, nasilają się objawy depresji i zaburzeń lękowych, a pogorszenie samopoczucia może dotyczyć nawet osób, które wcześniej nie miały problemów psychicznych.

Jeszcze kilkanaście lat temu dni z temperaturą przekraczającą 30 st. C należały do rzadkości. Dziś w wielu regionach Polski fale upałów pojawiają się regularnie, a synoptycy coraz częściej wydają ostrzeżenia przed ekstremalnymi temperaturami. Dotychczas najwięcej mówiło się o zagrożeniach dla serca, układu krążenia czy ryzyku udaru cieplnego. Coraz więcej badań pokazuje jednak, że wysokie temperatury wpływają również na funkcjonowanie mózgu i psychiki. Specjaliści podkreślają, że upał jest dla organizmu silnym czynnikiem stresowym. Aby utrzymać prawidłową temperaturę ciała, organizm musi intensywniej pracować, co odbija się zarówno na kondycji fizycznej, jak i psychicznej.

Wysoka temperatura może nasilać depresję i stany lękowe

Międzynarodowe analizy wskazują, że podczas upałów wzrasta ryzyko pogorszenia istniejących zaburzeń psychicznych. Według badań ryzyko nasilenia objawów schizofrenii może być wyższe o około 14 proc., a depresji o 18 proc. Z kolei liczba hospitalizacji i interwencji związanych z problemami psychicznymi wzrasta średnio o 12 proc. Naukowcy zauważyli również niepokojącą zależność - każdy dodatkowy stopień Celsjusza może wiązać się z niewielkim wzrostem ryzyka zachowań samobójczych. Szczególnie narażeni wydają się młodzi dorośli oraz osoby, które już wcześniej zmagały się z problemami psychicznymi. Eksperci podkreślają jednak, że wysoka temperatura sama w sobie nie wywołuje chorób psychicznych. Może natomiast pogarszać przebieg już istniejących zaburzeń oraz nasilać objawy u osób szczególnie wrażliwych.

Dlaczego upał wpływa na psychikę

Mechanizm nie został jeszcze do końca wyjaśniony, jednak naukowcy wskazują kilka możliwych przyczyn. Podczas upałów organizm zużywa ogromne ilości energii na chłodzenie ciała. W efekcie szybciej pojawia się zmęczenie, trudności z koncentracją, senność oraz problemy ze snem. Wysokie temperatury sprzyjają również odwodnieniu, które samo w sobie może powodować rozdrażnienie, bóle głowy i pogorszenie nastroju. Znaczenie mają także zmiany zachodzące w mózgu. Badania eksperymentalne sugerują, że ekstremalne temperatury mogą wpływać na funkcjonowanie bariery krew-mózg, która chroni układ nerwowy przed szkodliwymi substancjami. Naukowcy analizują również wpływ upałów na działanie neuroprzekaźników, takich jak serotonina, dopamina i noradrenalina, odpowiedzialnych za regulację nastroju, emocji i motywacji.

Większość osób zauważa, że podczas gorących nocy śpi krócej i mniej komfortowo. To z kolei przekłada się na funkcjonowanie w ciągu dnia. Niewyspanie powoduje większą drażliwość, trudności z kontrolowaniem emocji oraz obniżenie odporności na stres. Badania pokazują również, że podczas fal upałów częściej dochodzi do konfliktów, agresywnych zachowań oraz wypadków drogowych. Wysoka temperatura pogarsza koncentrację, wydłuża czas reakcji i zwiększa poziom frustracji. Dodatkowym problemem jest ograniczenie aktywności fizycznej. Gdy temperatury przekraczają 30 st. C, wiele osób rezygnuje ze spacerów czy treningów. Tymczasem regularny ruch jest jednym z naturalnych sposobów poprawy samopoczucia i redukcji stresu.

Kto jest najbardziej narażony kryzysy psychiczne podczas upałów

Największe ryzyko dotyczy osób cierpiących na depresję, zaburzenia lękowe, schizofrenię czy chorobę afektywną dwubiegunową. Wysokie temperatury mogą nasilać objawy, utrudniać codzienne funkcjonowanie i zwiększać ryzyko kryzysów psychicznych. Szczególną ostrożność powinny zachować także osoby starsze, dzieci oraz pacjenci przyjmujący niektóre leki psychiatryczne. Część preparatów może zaburzać naturalną termoregulację organizmu, ograniczać pocenie się lub zwiększać ryzyko odwodnienia. Problem dotyczy również osób z demencją, które często nie odczuwają pragnienia lub zapominają o regularnym piciu wody. Z kolei osoby z depresją mogą mieć trudności z zadbaniem o podstawowe potrzeby, takie jak nawodnienie, przygotowanie posiłków czy schłodzenie mieszkania.

Jak chronić zdrowie psychiczne podczas upałów

Specjaliści podkreślają, że podstawą jest odpowiednie nawodnienie organizmu. W czasie wysokich temperatur należy regularnie pić wodę, nawet jeśli nie odczuwa się silnego pragnienia. Warto ograniczyć alkohol, który sprzyja odwodnieniu, oraz unikać nadmiernej ilości kofeiny. Najgorętsze godziny dnia najlepiej spędzać w chłodniejszych pomieszczeniach, a zakupy, spacery i inne obowiązki planować rano lub wieczorem. Pomocne może być również korzystanie z klimatyzowanych bibliotek, centrów handlowych czy innych miejsc publicznych. Nie mniej ważny jest odpoczynek. Jeśli organizm sygnalizuje zmęczenie, warto zwolnić tempo, zadbać o regenerację i nie przeciążać się dodatkowymi obowiązkami. Osoby zmagające się z chorobami psychicznymi powinny pozostawać w kontakcie z bliskimi oraz stosować się do zaleceń lekarza dotyczących przyjmowanych leków.

Podczas fal upałów szczególnej uwagi wymagają osoby starsze, przewlekle chore oraz cierpiące na zaburzenia psychiczne. Czasem wystarczy telefon, krótka wizyta czy pomoc w zrobieniu zakupów, aby ograniczyć konieczność wychodzenia z domu w największy skwar. Eksperci podkreślają, że wraz z ocieplaniem klimatu wpływ wysokich temperatur na zdrowie psychiczne będzie stawał się coraz większym wyzwaniem także w Polsce. Dlatego obok ochrony przed odwodnieniem i udarem cieplnym warto pamiętać również o kondycji psychicznej. Upały mogą wpływać nie tylko na nasze ciało, ale także na nastrój, emocje i codzienne funkcjonowanie, a odpowiednia profilaktyka pozwala ograniczyć to ryzyko.