W Polsce możemy się pochwalić szeroką refundacją szczepień. Niemniej wyszczepialność społeczeństwa jest wciąż niezadowalająca.
- Bariera przed szczepieniami jest w ludzkich głowach - mówi prof. Adam Antczak, przewodniczący Rady Naukowej Ogólnopolskiego Programu Zwalczania Chorób Infekcyjnych. - Mamy potrzebę korzystania z usług medycyny estetycznej, a nie mamy wytworzonej potrzeby szczepień. Lista senioralna jest za droga, społeczeństwo dużo płaci za leki refundowane seniorom, a powinna się znaleźć na niej najskuteczniejsza profilaktyka, jaką są szczepienia ochronne – dodaje ekspert.
Nie chcesz otępień, szczep się
W sezonie infekcyjnym 2025/26 w grupie 65+ wyszczepialność przeciw grypie była na poziomie 16 proc. Żeby uzyskać odporność populacyjną powinno być 75 proc. Przeciwko RSV w tej grupie wiekowej zaszczepiło się zaledwie 6, 65 proc. seniorów. W świetle najnowszego raportu OECD z 2025 r. Polska jest na ostatnim miejscu, jeśli chodzi o wyszczepialność populacji 65 +. Zapominamy, że nasz układ immunologiczny starzeje się. A żyjemy coraz dłużej. Starsza osoba po ciężkiej grypie może nie wrócić już do stanu sprawności sprzed choroby. Po silnej infekcji potrafi przyspieszać rozwój zespołów otępiennych. Natomiast niskie wskaźniki szczepień przekładają się na hospitalizacje. W ubiegłym sezonie było ich z powodu grypy 21645 oraz ponad 1000 zgonów. Warto pamiętać o szczepieniu przeciwko pneumokokom.
Zalecane jest łączenie szczepień
Obecnie eksperci zalecają łączenie szczepień, o ile nie ma indywidualnych przeciwskazań. Można łączyć szczepienia przeciw: grypie, pneumokokom, RSV, krztuścowi (szczepionka przeciw tężcowi, błonicy krztuścowi). Wówczas pacjent oszczędza czas.
Prof. Adam Antczak, uważa, że każdą poradę lekarską należy wykorzystać do przeanalizowania historii szczepień dorosłego pacjenta, by ustalić, które szczepionki są mu potrzebne i wydać zlecenia do szczepienia. Chodzi zwłaszcza o profilaktykę zakażeń układu oddechowego. Bo obecnie refundacja szczepień w Polsce jest szeroka i mało wykorzystana.
Szczepienia - profilaktyka zakażeń układu oddechowego
Na przykład szczepienia przeciwko grypie dla dzieci i młodzieży od 6 miesiąca życia do 17 lat są bezpłatne, dla grupy wiekowej18-59 jest refundacja 50 proc., podobnie jak dla grupy 60-64 lata. Po 65. roku życia szczepienie jest bezpłatne, podobnie jak dla kobiet w ciąży. Ze szczepionki przeciwko RSV bezpłatnie mogą skorzystać osoby w wieku 65 + oraz kobiety w ciąży. Akceptują one tę szczepionkę (30 proc.), bo chcą chronić dziecko po narodzinach. Jeśli bowiem kobieta w ciąży zaszczepi się przeciwko RSV, ochrona dziecka twa do 6. miesiąca życia.
Szczepienia w ciąży zatem chronią dwie osoby, ponieważ przekazują dziecku bierną ochronę przez łożysko: zaszczepienie się matki w ciąży przeciwko grypie zmniejsza o 40 proc. ryzyko hospitalizacji w ciąży z powodu tej infekcji. Bardzo skuteczne jest również szczepienie przeciwko krztuścowi - u niemowląt poniżej 3. miesiąca życia wynosi ono powyżej 90 proc. Niemal równie skuteczne jest szczepienie przeciw RSV.
Szczepienia chronią dzieci wtedy, kiedy one najbardziej tego potrzebują
Dr Ilona Małecka, adiunkt w Katedrze i Zakładzie Profilaktyki zdrowotnej UM w Poznaniu przypomina, że kalendarz szczepień dzieci jest ułożony tak, by ochrona była dostępna wtedy, kiedy jest najbardziej potrzebna dziecku. Opóźnianie szczepień wydłuża okres bez ochrony. Szczególnie istotne jest szczepienie małych dzieci przeciwko wirusowi RS. Nie ma bowiem skutecznego leku na tę chorobę, niemowlęta przechodzą ją bardzo ciężko, a te hospitalizowane są wspomagane tlenoterapią. Dlatego kobiety w ciąży powinny się szczepić przeciwko temu wirusowi.
Zdaniem ekspertki szczepienia przeciwko HPV powinny stać się obowiązkowe. To skuteczna profilaktyka nie tylko raka szyjki macicy, lecz także raka odbytu, prącia, sromu i pochwy, nowotworów jamy ustnej i gardła.
Powinna być refundacja szczepień o szerszej ochronie
Zdaniem prof. Antczaka brakuje refundacji szczepionek o szerszej ochronie. Ponadto każdy pacjent w każdym miejscu powinien mieć możliwość skorzystania ze szczepień w szybki i łatwy sposób. Sprawę bardzo ułatwiają szczepienia w aptekach.
Prof. dr. hab. Aneta Nitsch-Osuch, kierownik Zakładu Medycyny Społecznej Zdrowia Publicznego i Wydziału Lekarskiego Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, przekonuje, że dorosły również potrzebuje kalendarza szczepień, ponieważ odporność po części z nich z czasem słabnie. A choroby serca i płuc, cukrzyca, palenie oraz immunosupresja zwiększają ryzyko ciężkich zakażeń oddechowych. Przeglądu szczepień powinno się zatem dokonywać przez całe dorosłe życie.
