Psychiatra i psychoterapeuta diagnostyce i leczeniu pacjenta zajmują się różnymi obszarami świata psychicznego pacjenta. Światy te częściowo się przenikają. Temat jest bardzo złożony. Wymaga dużej staranności i wnikliwości każdego ze specjalistów. Zarówno w poznawaniu pacjenta, jak i wzajemnej komunikacji ze sobą.
Istnieje duży obszar chorób o podłożu somatycznym, w których bardzo często występują zaburzenia psychiczne o różnym obrazie psychopatologicznym.
W takim przypadku w procesie leczenia uczestniczą specjaliści z kilku dziedzin. Może to być kardiolog, neurolog, internista, lekarz POZ, pulmonolog i wielu innych. W każdej z tych sytuacji bardzo istotna jest współpraca z psychiatrą.
Na czym polega współpraca psychiatry i psychoterapeuty?
Specjalista psychiatra to lekarz kończący medycynę i specjalizacje z psychiatrii, który zajmuje się diagnozą i leczeniem zaburzeń oraz chorób psychicznych. Jego główną metodą leczenia jest farmakoterapia to znaczy włączanie bezpiecznych leków działających na ośrodkowy układ nerwowy. Leków, które poprawiają działanie układu nerwowego.
Psychoterapeuta to osoba kończąca czteroletni kurs psychoterapii w określonym paradygmacie. Psychoterapeuta najczęściej poprzez rozmowę poszukuje źródeł i mechanizmów trudności psychicznych pacjenta. Prowadzona rozmowa w zależności od rodzaju terapii, będzie się różnić. (Najbardziej popularne i przebadane nurty to nurt psychodynamiczny i poznawczo-behawioralny)
Należy pamiętać, że stosowanie leków i psychoterapia to metody. które bardzo często się uzupełniają. U wielu pacjentów obydwie metody powinny być włączone w celu uzyskania jak najlepszego efektu leczenia i zredukowania cierpienia pacjenta.
Na początku procesu leczenia leki mogą bardzo szybko redukować objawy, poprawiać jakość życia pacjenta. Często ta poprawa umożliwia dopiero rozpoczęcie psychoterapii,
Psychoterapia natomiast stosowana od samego początku umożliwia zajęcie się przyczyną problemu. Umożliwia poszerzenie wiedzy pacjenta na temat siebie, własnego świata psychicznego i tworzonych relacji oraz źródeł występujących problemów.
Kontakt pomiędzy psychiatrą i psychoterapeutą jest konieczny, aby pacjent był w pełni "zaopiekowany" i skutecznie leczony. Brak kontaktu psychiatry z psychoterapeutą może na przykład skutkować podaniem zbyt dużych (szkodliwych dla pacjenta) dawek leku. Z kolei brak kontaktu psychoterapeuty z lekarzem może np. spowodować brak satysfakcjonujących efektów psychoterapii.
Oczywiście wszystko musi się odbywać ze zgodą pacjenta
Kiedy potrzebny jest psychiatra, a kiedy psychoterapeuta?
To zależy od rodzaju problemu i jego nasilenia. Jeżeli nasilenie dolegliwości nie jest duże może wystarczyć praca psychoterapeutyczna. Wynika to z tego, że w takiej sytuacji rozmowa może być wystarczająca.
Gdy stopień dolegliwości, cierpienie pacjenta jest większe, obecność psychiatry najczęściej jest konieczna. Tylko lekarz psychiatra ma możliwość przepisania leków redukujących objawy i dających możliwość pracy z psychoterapeutą.
Jeżeli pacjent cierpi na łagodne zaburzenia lękowe lub depresyjne najczęściej może rozpocząć samodzielną pracę z psychoterapeutą.
Przy większym nasileniu dolegliwości obecność psychiatry staje się coraz ważniejsza a nawet konieczna. Dotyczy to w szczególności sytuacji, kiedy u pacjenta występują niepokojące dolegliwości somatyczne lub myśli rezygnacyjne czy nawet samobójcze.
Ostateczna decyzja o schemacie leczenia podejmowana jest zawsze indywidualnie po konsultacji z psychiatrą i psychoterapeutą. Zawsze za zgodą pacjenta
Dlaczego interdyscyplinarne prowadzenie pacjenta ma znaczenie?
Zaburzenia i choroby psychiczne bardzo rzadko występują bez związku ze stanem somatycznym pacjenta. Istnieją nawet dziedziny takie jak psychodermatologia czy psychoendokrynologia, które pokazują bardzo ścisłe powiązania między tymi obszarami.
Z tego powodu zespoły złożone z psychiatry, psychoterapeuty i lekarza o innej specjalizacji dają dużo szersze spojrzenie na pacjenta i możliwość właściwej i starannej diagnozy.
Poniżej przytoczę kilka sytuacji, w których taka współpraca może być szczególnie ważna:
- Zaburzenia psychosomatyczne — Zaburzenia psychosomatyczne: to dolegliwości somatyczne (fizyczne) w których trudno o jasną przyczynę medyczną, ponieważ wywołane są stanem psychicznym. W takiej sytuacji niezbędna jest obecność psychiatry i internisty lub lekarza z innej dziedziny medycyny.
- Zaburzenia snu — Zaburzenia snu których przyczyną mogą być zarówno zaburzenia psychiczne (lękowe, depresyjne) jak i choroby somatyczne (np: bezdech senny). W tym konkretnym przypadku potrzebna jest współpraca psychiatry z pulmonologiem.
- Zaburzenia psychiczne w przebiegu chorób neurologicznych — Może to mieć miejsce po udarze mózgu, w stwardnieniu rozsianym, padaczce i wielu innych przypadkach. Te schorzenia wymagają współpracy neurologa i psychiatry.
Sytuacje, gdy współpraca psychiatry z innymi specjalistami jest bardzo istotna albo wręcz niezbędna.
Należy podkreślić, że współpraca pomiędzy specjalistami jest bardzo ważna w wielu schorzeniach i zaburzeniach psychicznych. Treść tego artykułu tylko w niewielkim stopniu opisuje ten temat.
W chorobach neurologicznych, na przykład w stwardnieniu rozsianym, padaczce, w stanach po urazie głowy, udarach, zaburzenia emocjonalne i zaburzenia funkcji poznawczych są niemal stałym elementem obrazu psychopatologicznego pacjenta.
W bardzo wielu chorobach somatycznych objawy lękowe i depresyjne na stałe towarzyszą ogromnej grupie pacjentów. Dotyczy to między innymi pacjentów onkologicznych, kardiologicznych, cierpiących na schorzenia przewlekłe.
Granica pomiędzy reakcją na chorobę somatyczną a oddzielnym zaburzeniem psychicznym bywa płynna. Zawsze wymaga wnikliwej oceny psychiatry. Od tej oceny zależy włączenie właściwego leczenia.
Holistyczne podejście w psychiatrii — co oznacza w praktyce?
Holistyczne podejście to traktowanie pacjenta całościowo. Uwzględnianie faktu, że wszystkie zgłaszane dolegliwości wpływają na siebie nawzajem. Uwzględnianie faktu, że pacjent nie jest zbiorem odizolowanych objawów. W praktyce oznacza to gotowość na poświęcenie czasu na konsultacje z innymi specjalistami z różnych dziedzin. Uwzględnianie aspektu somatycznego, psychologicznego, kontekstu pacjenta osadzonego w konkretnej sytuacji osobistej i życiowej. Oznacza również niepozostawianie pacjenta w osamotnieniu z jego cierpieniem.
W Gabinetach Rozwoju psychiatra pracuje w zespole interdyscyplinarnym dającym możliwość konsultacji zarówno z psychologami, psychoterapeutami lub - gdy wymaga tego indywidualna sytuacja pacjenta - specjalistami z innych dziedzin.
Podsumowanie
W dzisiejszych czasach skuteczne leczenie zaburzeń psychicznych często wiąże się ze współpracą z więcej niż jednym specjalistą.
Współpraca psychiatry, psychoterapeuty i jeżeli zajdzie taka potrzeba specjalisty z innych dziedzin, umożliwia dobranie skutecznego leczenia. Współczesna psychiatria powinna opierać się na bardzo zindywidualizowanej opiece nad każdą cierpiącą osobą.
Osoby, które nie wiedzą jaka konsultacja w ich przypadku jest potrzebna - czy ma to być konsultacja psychiatryczna czy psychoterapeutyczna czy może psychologiczna - mogą umówić się na pierwszą wizytę diagnostyczną, podczas której specjalista psychiatra wskaże dalsze kroki.
Opracowała:
Katarzyna Monika Adamska – Psychiatra w Gabinetach Rozwoju w Krakowie
